Cẩm nang › Lịch sử cờ tướng

Lịch sử cờ tướng và những điểm khác cờ vua

Cờ Tướng Võ Lâm · 象棋武林 — từ bàn cờ cổ đến trận đấu trực tuyến

Cờ tướng (象棋, đọc là “tượng kỳ”) là một trong những trò chơi trí tuệ phổ biến nhất châu Á, được chơi rộng rãi ở Trung Quốc, Việt Nam và trong cộng đồng người Hoa khắp thế giới. Bài này kể ngắn gọn cờ tướng từ đâu đến, nó sống trong đời sống người Việt ra sao, và khác cờ vua ở những điểm nào.

Nguồn gốc

Không ai biết chắc cờ tướng ra đời khi nào. Các trò chơi trên bàn cờ mô phỏng chiến trận đã có ở Trung Hoa từ rất sớm, và tên gọi “tượng kỳ” xuất hiện trong văn liệu cổ, nhưng không rõ trò chơi mang tên ấy giống cờ tướng ngày nay đến đâu.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng cờ tướng và cờ vua có họ hàng với nhau, cùng liên quan tới chaturanga, một trò chơi chiến thuật của Ấn Độ cổ, từ đó lan sang phương Tây thành cờ vua và sang phương Đông thành các loại cờ như cờ tướng, shogi của Nhật Bản, janggi của Hàn Quốc. Tuy vậy, đây vẫn là vấn đề còn tranh luận; có ý kiến cho rằng cờ tướng phát triển độc lập ở Trung Hoa.

Hình thành luật chơi ngày nay

Theo các tài liệu lịch sử cờ được dẫn nhiều nhất, hình thức gần với cờ tướng hiện đại (có quân Pháo, có sông và Cửu cung, mỗi bên 16 quân đặt trên giao điểm) đã định hình vào khoảng thời nhà Tống (thế kỷ 11–13). Từ đó cờ tướng phổ biến rộng rãi trong mọi tầng lớp, từ sân đình đến cung đình. Các sách cờ cổ nổi tiếng như Quất trung bí (橘中秘) hay Mai hoa phổ (梅花譜) ra đời vào các thời Minh, Thanh, ghi lại những thế khai cuộc và sát cục mà người chơi ngày nay vẫn học.

Bộ quân của hai bên dùng chữ hơi khác nhau, dấu vết của truyền thống “hai đạo quân”: bên Đỏ có Soái 帥, Sĩ 仕, Tượng 相, Binh 兵; bên Đen có Tướng 將, Sĩ 士, Tượng 象, Tốt 卒. Pháo bên Đen thường viết 砲 (bộ thạch, gợi máy bắn đá thời xưa).

Cờ tướng ở Việt Nam

Ở Việt Nam, cờ tướng là trò chơi quen thuộc của nhiều thế hệ: những bàn cờ bên hè phố, quán nước, sân đình, những ván cờ “có người xem, có người mách nước”. Người Việt đọc tên quân theo âm Hán Việt và Việt hoá cách ghi nước đi bằng các từ tấn, thoái, bình (xem Thuật ngữ cờ tướng).

Một nét văn hoá đặc sắc là cờ người: bàn cờ kẻ trên sân rộng, mỗi quân là một người thật mặc trang phục, cầm biển tên quân, di chuyển theo lệnh của hai kỳ thủ. Cờ người thường xuất hiện trong các lễ hội đầu xuân ở nhiều làng quê và di tích, là dịp vừa thi tài vừa vui hội.

Ngày nay, cờ tướng ở Việt Nam có hệ thống giải đấu từ cấp phong trào đến quốc gia, và các kỳ thủ Việt Nam thường xuyên tham dự các giải cờ tướng châu Á và thế giới.

Cờ tướng thời hiện đại

Cờ tướng khác cờ vua thế nào

Thế cờ ban đầu. 32 quân đứng trên giao điểm của 9 cột, 10 hàng; giữa bàn là sông (Sở hà, Hán giới).
Cờ tướngCờ vua
Bàn cờ9 × 10 giao điểm, có sông và hai Cửu cung8 × 8 ô vuông
Quân đặt ởGiao điểm các đường kẻTrong ô
Số quân mỗi bên1616
Quân mạnh nhấtXe (không có Hậu)Hậu
Quân độc đáoPháo: ăn quân bằng cách nhảy qua đúng một ngòiKhông có quân tương tự
Vua / TướngChỉ đi trong Cửu cung; hai Tướng không được đối mặtĐi khắp bàn cờ
Quân phòng thủSĩ không ra khỏi cung, Tượng không qua sôngTượng (Bishop) và các quân khác đi khắp bàn
MãCó thể bị cản chânKhông bao giờ bị cản
TốtQua sông được đi ngang; không phong cấpĐi chéo để ăn; phong cấp ở hàng cuối
Hết nước đi (không bị chiếu)ThuaHoà (pat)
Bên đi trướcĐỏTrắng

Hệ quả của những khác biệt này: cờ tướng thường diễn biến nhanh và nhiều đòn chiến thuật hơn ở khai cuộc (vì Pháo và Xe ra trận sớm, Tướng bị giam trong cung), còn tàn cuộc lại có những quy luật rất riêng nhờ luật lộ mặt Tướng và luật “hết nước đi là thua”. Ai đã biết chơi cờ vua sẽ học cờ tướng rất nhanh, chỉ cần làm quen với Pháo, Cửu cung và luật cản chân Mã. Bắt đầu với Hướng dẫn chơi nhé.

Đọc tiếp

Vào chơi ngay

© 2026 Cờ Tướng Võ Lâm · Hướng dẫn chơi · Cẩm nang · Giới thiệu · Liên hệ · Quyền riêng tư · Điều khoản