Cẩm nang › Quân Pháo

Quân Pháo 炮: đánh xa qua một ngòi

Cờ Tướng Võ Lâm · 象棋武林 — ngòi, Pháo đầu và nghệ thuật đánh từ xa

Pháo là quân độc đáo nhất của cờ tướng, không có quân nào giống nó trong cờ vua. Pháo đi như Xe nhưng ăn quân theo cách riêng: phải nhảy qua đúng một quân làm “ngòi”. Hiểu ngòi là hiểu Pháo, và cũng là hiểu vì sao nước đi đầu tiên phổ biến nhất của cờ tướng lại là đưa Pháo vào giữa.

Pháo đi và ăn quân thế nào

Khi không ăn quân, Pháo đi y như Xe: dọc hoặc ngang, bao nhiêu điểm cũng được, không nhảy qua quân nào. Khi ăn quân, Pháo bắt buộc phải nhảy qua đúng một quân (của bên nào cũng được) đứng giữa nó và quân bị ăn. Quân ở giữa đó gọi là ngòi (hay “giá”).

Các nước của Pháo b2. Lên trên, Pháo đi tới b4 rồi bị Tốt đỏ b5 chắn; nhưng dùng chính Tốt đó làm ngòi, Pháo ăn được Mã đen ở b8. Sang phải, Pháo đi tới d2 nhưng không ăn được Pháo đen ở e2, vì giữa chúng không có ngòi.

điểm đi đượcquân ăn đượcquân đang xét

Hình trên cho thấy hai điều ngược với trực giác của người mới: Pháo không ăn được quân đứng sát nó (Pháo đen e2, vì không có ngòi), nhưng lại ăn được quân ở rất xa phía sau một quân khác (Mã đen b8).

Một ngòi, không hơn không kém

Pháo chỉ ăn được quân đầu tiên đứng sau ngòi. Nếu giữa Pháo và mục tiêu có hai quân trở lên thì Pháo bó tay.

Ăn Mã, không ăn được Xe. Tốt đỏ b5 là ngòi, Pháo ăn được Mã đen b6 ngay sau ngòi. Xe đen b8 nằm sau hai quân nên an toàn.

Luật này cũng áp dụng khi Pháo chiếu Tướng. Pháo chiếu được khi giữa nó và Tướng có đúng một quân. Vì vậy, ngoài việc ăn Pháo hay chạy Tướng, bên bị chiếu còn hai cách riêng để chống Pháo: rút ngòi đi (nếu ngòi là quân mình) hoặc chèn thêm một quân để thành hai ngòi.

Pháo đầu: nước mở màn kinh điển

Nước đi đầu tiên phổ biến nhất của cờ tướng là Pháo 2 bình 5: đưa Pháo vào cột giữa. Ngay lập tức, Tốt giữa của Đỏ trở thành ngòi và Pháo nhắm thẳng vào Tốt giữa của Đen, phía sau là Tướng đen.

Pháo đầu. Pháo đỏ vào cột giữa, mượn Tốt e3 làm ngòi để nhắm Tốt đen e6.

Đen thường đáp lại bằng Mã 8 tấn 7 hoặc Mã 2 tấn 3 để bảo vệ Tốt giữa. Thế trận phát triển ra sao được phân tích kỹ trong bài Pháo đầu đối Bình phong mã, còn các thế khai cuộc khác có trong 15 thế khai cuộc hay nhất.

Mượn quân đối phương làm ngòi

Ngòi không nhất thiết là quân mình. Sĩ, Tượng của đối phương, những quân vốn để che Tướng, nhiều khi lại chính là ngòi giúp Pháo chiếu bí.

Sĩ đen làm ngòi. Pháo đỏ d3 chiếu qua Sĩ đen d7. Tướng đen không còn đường chạy: chiếu bí.

Phân tích: Tướng lên d8 vẫn nằm trên đường Pháo (vẫn đúng một ngòi). Sang e9 thì bị Mã c8 khống chế. Điểm e8 đã có Sĩ. Sĩ d7 muốn rút đi để Pháo mất ngòi thì không có chỗ, vì điểm duy nhất nó tới được là e8 đã bị chính Sĩ kia chiếm. Một ví dụ điển hình của câu “Sĩ giữ Tướng mà cũng giam Tướng”.

Pháo hay Mã: quân nào giá trị hơn?

Hai quân có giá trị gần bằng nhau, nhưng mạnh ở những giai đoạn khác nhau. Câu cờ quen thuộc: “Pháo mạnh đầu ván, Mã mạnh cuối ván”.

Khai cuộc, trung cuộc: bàn cờ đông quân, Pháo dễ tìm ngòi, đánh từ xa rất hiệu quả. Mã thì hay bị cản chân.
Tàn cuộc: bàn cờ thưa, Pháo khó tìm ngòi, sức chiếu giảm hẳn. Mã đi lại tự do, khống chế nhiều điểm quanh Tướng địch.

Vì vậy, khi sắp vào tàn cuộc mà đối thủ còn ít Sĩ, Tượng, hãy cân nhắc đổi Pháo lấy Mã. Ngược lại, khi còn đông quân, giữ Pháo thường lợi hơn.

Mẹo dùng Pháo

Đừng vội dùng Pháo đầu ăn Tốt giữa. Pháo vào sâu khi Mã, Xe chưa ra dễ bị kẹt giữa hai Sĩ và bị bắt. Xem lỗi số 3 trong 10 lỗi thường gặp.
Hai Pháo cùng cột (Trùng pháo) tạo áp lực rất lớn: Pháo trước làm ngòi cho Pháo sau.
Pháo phối hợp với Mã tạo nên thế sát cục nổi tiếng nhất: Mã hậu pháo.
Pháo giữ nhà: một Pháo lui về hàng sau có thể bảo vệ Sĩ, Tượng và chặn đường Xe đối phương.

Vào chơi ngay